Το βιβλίο διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η φαντασία, οι πεποιθήσεις και τα αφηγήματα διαμορφώνουν τις κοινωνίες — άλλοτε δημιουργικά και άλλοτε καταστροφικά. Κινούμενο ανάμεσα στην ιστορία, τη φιλοσοφία και τη σύγχρονη πολιτική σκέψη, εξετάζει θεμελιώδεις δυϊσμούς όπως η αλήθεια και η άποψη, η πραγματικότητα και η φαντασίωση, το δημόσιο και το ιδιωτικό, σχολιάζοντας τη βαθιά κρίση που τους χαρακτηρίζει στη μετανεωτερική εποχή αλλά και την προοπτική υπέρβασής τους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η άρνηση της πραγματικότητας ως στίγμα της εποχής μας: ένα φαινόμενο που διαπερνά την πολιτική, την ταυτότητα και την καθημερινή ζωή και γεννά ένα θορυβώδες, συχνά βίαιο αλλά σχεδόν πάντα ρηχό, εκφυλισμένο και μη βιωματικό νόημα. Μέσα από ιστορικά παραδείγματα, το βιβλίο δείχνει πώς οι ιδέες, όταν αποκόπτονται από την πραγματικότητα, οδηγούν σε συλλογική αυταπάτη, φανατισμό και παρακμή.

Τα καθαρά έσοδα από την ελληνική έκδοση διατίθενται για την υποστήριξη του αγώνα της Ουκρανίας.

Η Φαντασία στην Εξουσία; είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς στοχαστικής πορείας πάνω στα κοινωνικά φαντασιακά, την πολιτισμική παρακμή και την ανάγκη επανασύνδεσης με την πραγματικότητα.

A reflection on the dominance of the imaginary and the silent fracture of the real. All author’s proceeds from the Greek edition support Ukraine.

Οι μικρές ιστορίες που ακολουθούν, με μορφή μικροδιηγημάτων, δεν φιλοδοξούν να αφηγηθούν όλες τις ιστορίες της αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ίσως ούτε καν τις σημαντικότερες. Πιθανολογώ, μάλιστα, ότι οι πιο σπουδαίες μπορεί να έχουν μείνει για πάντα άγνωστες.
Δεν καταγράφουν τα γεγονότα με τη σειρά τους. Δεν εξηγούν όσα προηγήθηκαν, ούτε όσα ακολούθησαν.
Οι ιστορίες αυτές δεν συνδέονται μόνο με πρόσωπα. Συνδέονται και με στάσεις, με πράξεις. Με μορφές παρέμβασης μέσα στον χρόνο: ένα πλήγμα, μια διείσδυση, μια διακοπή, ένα πέρασμα.
Πράξεις μικρές στο μέγεθος — όχι όμως στο αποτέλεσμα.
Στέκονται σε μια στιγμή. Σε μια απόφαση. Σε κάτι που έγινε χωρίς να είναι βέβαιο τι ακριβώς θα φέρει. Στέκονται στην πράξη. Γι’ αυτό και είναι σύντομες.
Συχνά, όμως, κάτι μένει από την πράξη. Κάτι που ξεπερνά τον δράστη και αγκαλιάζει πολλούς.
Αυτό είναι το αποτέλεσμα.
Και ακόμη συχνότερα, ούτε αυτό φαίνεται καθαρά — τουλάχιστον στην αρχή. Κάτι μετακινείται. Κάτι σταματά. Κάτι καθυστερεί. Μια πορεία αλλάζει χωρίς να γίνεται αμέσως αντιληπτή.
Οι άνθρωποι που εμφανίζονται εδώ δεν γνώριζαν τι θα ακολουθήσει. Δεν είχαν πλήρη εικόνα. Ούτε βεβαιότητα. Είχαν μόνο ένα σχέδιο. Ένα πάθος. Έναν λιγοστό χρόνο που κυλούσε αμέτοχος. Και μια επιμονή στο αποτέλεσμα.
Κάποιοι έδρασαν δημόσια. Άλλοι έμειναν αθέατοι. Κάποιοι αναγνωρίστηκαν. Κάποιοι — οι περισσότεροι — χάθηκαν. Αυτό είναι και το ασφαλές διαχρονικό κριτήριο αυθεντικότητάς τους — οι περισσότεροι, σε τέτοιες ιστορίες, χάνονται.
Σε όλους, όμως, η ορμή ήταν ίδια: να πράξουν. Να κάνουν κάτι μικρό εκεί όπου όλα έδειχναν πως δεν αλλάζει τίποτα.
Και ίσως, τελικά, να υπάρχει και μια ακόμη ανάγνωση: να μη μετράει μόνο αυτό που έγινε, αλλά και εκείνο που δεν έγινε ποτέ. Το αθέατο. Το άγνωστο. Εκείνο που αποτράπηκε επειδή κάποιος έπραξε.
Αν υπάρχει κάτι που τις ενώνει, είναι αυτό: το αποτέλεσμα δεν ανήκει ποτέ ολοκληρωτικά σε εκείνον που το επιδιώκει. Ξεχειλίζει. Αγκαλιάζει πολλούς. Μπορεί όμως να ξεκινήσει από έναν.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερο δημόσιο αγαθό από το αποτέλεσμα που, από τη φύση του, πάντα διανέμεται.
* * *
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη κοινό που τις διαπερνά, που το ανακάλυψα πολύ αργότερα, όταν πια είχα μπει για τα καλά στις λεπτομέρειες της ζωής των πρωταγωνιστών.
Κανείς τους δεν πίστεψε ότι έκανε κάτι εξαιρετικό. Εκεί όπου εμείς σήμερα βλέπουμε ηρωισμό, εκείνοι έβλεπαν κάτι αυτονόητο.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο σπουδαίο κοινό τους γνώρισμα: η φυσικότητα με την οποία απάντησαν όταν έφτασε η δική τους ώρα.
* * *
Στις σελίδες που ακολουθούν, το «τότε» διαπλέκεται με το «τώρα».
Οι ιστορίες του «τότε» γεννήθηκαν από τον θαυμασμό για ανθρώπους που έδρασαν στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, μέσα στην αβεβαιότητα της εποχής τους· ανθρώπους που συχνά δεν αναγνωρίστηκαν για όσα έκαναν, αλλά πάντοτε επωμίστηκαν το κόστος των επιλογών τους. Οι ιστορίες του «τώρα» είναι μυθοπλασία. Όμως πολλές γεννήθηκαν από στιγμές, αφηγήσεις και βιώματα που μοιράστηκαν μαζί μου άνθρωποι στους οποίους οφείλω ευγνωμοσύνη.
Και στο «τότε» και στο «τώρα», ο πυρήνας που καίει παραμένει ίδιος: η στιγμή που ένας άνθρωπος αποφασίζει να απαντήσει.
Και η ευγνωμοσύνη που ακολουθεί και τα σκεπάζει όλα.
* * *
Σκέφτηκα για λίγο να συνοδεύσω τις πραγματικές ιστορίες του «τότε» με μια αδρή εικονογράφηση των πρωταγωνιστών τους που αναφέρονται εδώ. Διαπίστωσα όμως ότι για έναν από αυτούς δεν μπορούσα να βρω ούτε μία φωτογραφία του. Διαπίστωσα επίσης ότι στη γενέθλια πόλη του δεν υπήρχε ούτε το παραμικρό δρομάκι με το όνομά του.
Αυτό μου ήταν αρκετό.
Και η ιδέα της εικονογράφησης έμεινε στην άκρη.